|
|
|
|
De moeilijkste wegen
De moeilijkste wegen worden alleen gegaan, de teleurstelling, het verdriet, het offer zijn eenzaam. Zelfs de dode die elk roepen beantwoordt en geen verzoek verzaakt staat ons niet bij en ziet toe of wij het redden. De handen van de levenden die zich uitstrekken zonder ons te bereiken zijn als de takken van de bomen in de winter. Alle vogels zwijgen. Je hoort slechts je eigen voetstap en de stap die je voet nog niet is gegaan maar nog gaan zal. Stil blijven staan en je omkeren helpt niet. Er moet worden gegaan.
Neem een kaars in je hand als in de catacomben, het vlammetje ademt nauwelijks. En toch, als je lang bent gegaan, blijft het wonder niet uit omdat het wonder altijd geschiedt en omdat wij zonder genade niet kunnen leven: de kaars vlamt op in de vrije adem van de dag, je blaast hem lachend uit als je de zon in treedt en onder de bloeiende tuinen de stad voor je ligt, en de tafel in je huis wit voor jou is gedekt. En de verliesbare levenden en de onverliesbare doden het brood voor je breken en de wijn aanreiken en jij hun stemmen weer hoort heel dicht bij je hart.
Hilde Domin Uit het Duits vertaald door Kees Kok
Het verlies van een dierbare gaat je niet in de koude kleren zitten. Naast de pijn en het verdriet wacht een taak. Hoe neem je afscheid, hoe maak je het persoonlijk, wat wil je zelf bijdragen aan die laatste momenten dat je je dierbare in je midden mag hebben? Dat zijn geen makkelijke vragen, zeker als je hier nog nooit bij stil hebt gestaan. Hoe neem je afscheid, is er ook ruimte en gelegenheid om de dierbare thuis op te baren? Hoe richt je dan de ruimte, de kamer in? Hoe persoonlijk wil je het maken. Wie is welkom, en wie niet. Hoe en hoeveel tijd wil je besteden aan de mensen die afscheid komen nemen? Wat bedenk je voor dit afscheid, welke muziek, welke bloemen in de ruimte, welke foto's of welk schilderij? Wie helpen je om gestalte te geven aan dit afscheid? Wie kun je vragen? En dan hoe verder met de begrafenis? Een viering met een religieus karakter of net niet? In een kerk of daarbuiten, een crematie of begrafenis...Kortom er moet veel worden geregeld en veel beslist in een paar dagen. Afscheid nemen is een kunst omdat het veel fijngevoeligheid vraagt, veel takt en veel aanvoelen van de situatie en luisteren naar de mensen die met jou afscheid nemen. Luisteren ook naar datgene wat jij van binnen het meeste voelt en waar jij behoefte aan hebt. Daarvoor kun je raad en advies vragen bij 'deskundigen', mensen die vertrouwd zijn met afscheid nemen. Stellen die deskundigen je teleur omdat ze geen antwoord kunnen geven op je vragen, dan ben je aan het verkeerde adres en kun je vraagtekens zetten bij hun 'deskundigheid'. Verspil er niet teveel tijd aan want het is vergeefse moeite. Je hebt wel wat beters te doen. Als je hebt beslist hoe je afscheid wilt nemen, via een viering in een kerk (of daarbuiten) is het belangrijk om te weten hoe de spelregels zijn in sommige kerken en wie de voorganger is. Ook hier geldt: wat wil je zelf , en wat kan? Tegenwoordig moet je je aanpassen aan allerlei regels en eisen - in sommige kerken mogen geen cd's worden gedraaid, geen "ingeblikte muziek", wordt er dan gezegd. Dat zou de rite verstoren, de liturgie verstoren. Ook geen populaire muziek, geen smartlap etc. Besef dat het vaak zinloos is om een strijd hierover te voeren omdat de voorganger in kwestie toch niet van mening verandert. Dus zoek elders je heil. Of pas je aan met het gevolg dat je spijt krijgt omdat het ook anders kan. Stel dat je de mogelijkheid hebt om heel persoonlijk en op een creatieve wijze afscheid te nemen. Heb je die kans niet, probeer hem dan te creëren door zelf op zoek te gaan naar een ruimte en naar begeleiding als je die nodig hebt. Als je zover bent kun je ook je ideeën op tafel leggen. Besef dat afscheid nemen ook een proces is. Het is een proces in fasen. Een van die fasen is het moment van afscheid nemen zelf, het moment dat je dierbare overleed. De tijd die vooraf ging, de tijd die meteen daarop volgt. Een volgende fase is de tijd tussen overlijden en begraven of cremeren. Dan volgt de fase van de begrafenis zelf. En dan de tijd die komt ná de dood, ná de begrafenis. Dat is een lange fase die jaren kan duren. Al die fasen hebben een eigen dynamiek en eigen kenmerken. Als je stilstaat bij de begrafenis, het moment van samen afscheid nemen, een definitief afscheid van het lichaam van je gestorven dierbare, van de persoon die hij of zij was, dan is dat eigenlijk een samenvatting van al die fases in het klein. In een notendop kunnen al die gevoelens klinken die optraden en optreden voor, tijdens en ná de dood.Bij het afscheid kun je daar aandacht aan schenken. Hoe het was voor die tijd van sterven, tijdens het sterven en vlak erna. En je kunt alvast een blik vooruit werpen op de toekomst die staat te wachten. Via teksten, liederen, gedichten kun je de persoon belichten en de gebeurtenissen beschrijven, en vooral het effect van wat er gebeurt is op jouw leven en het leven van de mensen om je heen. Begraven is eigenlijk al tastend en zoekend betekenis geven aan een nieuwe situatie. Meestal is dat aarzelend, verkennend, en blijft het bij een poging. Als je in die poging maar beseft dat je gevoel heel belangrijk is en dat het gevoel graag gehoord wil worden. Bij het afscheid kun je kenmerkende eigenschappen van je dierbare centraal stellen en daar de viering om heen bouwen. Wat was typisch voor hem of haar, en wat heeft hij of zij voor jou betekend. Probeer het maar eens samen te vatten in een paar woorden, dan zul je merken dat je al heel snel een thema hebt voor het afscheid. Sprekers, teksten, liederen kun je dan in een kader plaatsen. Luidt het thema bijvoorbeeld zorgzaamheid als typisch kenmerk van de overledene, maak die zorg dan zichtbaar. Laat ook zien wat het effect is van die zorg, en hoe van jouw kant een antwoord kwam op die zorgzaamheid. Op die wijze kun je rond elk thema ideeën verzamelen en uitwerken, en anderen, nabijstaanden uitnodigen mee te denken en hun bijdrage te leveren. Daarna is het een kwestie van uitwerking, invulling en regelen. Besef wel: hou het dichtbij, bij je gevoel, en het gevoel van al die anderen die afscheid komen nemen en die verdriet hebben en met je rouwen. Besteed geen tijd aan mensen die niet betrokken zijn, die je niets zeggen en die niets te zeggen hebben omdat ze onverschillig staan tegenover wat er gebeurt
Abschied
Wie hab ich das gefühlt was Abschied heißt. Wie weiß ichs noch: ein dunkles unverwundnes grausames Etwas, das ein Schönverbundnes noch einmal zeigt und hinhält und zerreißt. Wie war ich ohne Wehr, dem zuzuschauen, das, da es mich, mich rufend, gehen ließ. Zurückblieb, so als wärens alle Frauen und dennoch klein und weiß und nichts als dies: Ein Winken, schon nicht mehr auf mich bezogen, ein leise Weiterwinkendes -, schon kaum erklärbar mehr: vielleicht ein Pflaumenbaum, von dem ein Kuckuck hastig abgeflogen.
Rainer Maria Rilke
|
|
|
voor meer en ander werk zie http://landscape.mystiek.netcanandanann - 05-01-2008 12:35:06 |
.JPG)
.JPG)
de Rijn - collage 30 x 40 cm