|
|
|
|
Dietrich Bonhoeffer:
Dietrich
Bonhoeffer Uitgestrekt lig
ik op mijn brits te staren naar
de grijze wand. Buiten trekt
een zomeravond die mij niet
kent zingend door
het land. Zacht ebben de
vloedgolven van de dag op het eeuwige
strand. Ga even slapen! Win kracht voor
lichaam en ziel, hoofd en hand! Buiten staan
volken, huizen, hoofden en harten in brand. Houd stand, tot na de
bloedrode nacht jouw dag
aanbreekt! Nacht. Stilte. Ik luister. Alleen stappen
en een roep van bewakers. In de verte
lacht heimelijk een verliefd stel. Slaapkop hoor
je niets anders? Ik hoor het
beven en twijfelen van mijn eigen ziel. Niets anders? Ik hoor, ik
hoor iets als
stemmen, roepen, schreeuwen als
om reddingssloepen, het zijn de
onuitgesproken nachtelijke gedachten van lotgenoten,
die dromen of waken ik hoor bedden
onrustig kraken ik hoor
ketenen. Ik hoor hoe ze
slapeloos keren en woelen, het verlangen
naar vrijheid en daden voelen. Als de slaap
hen overmant in het morgengrauw mompelen ze
dromend van kind en vrouw. Ik hoor
gelukkige klanken van halfwassen zonen, die zich laven
aan kinderlijke dromen. Ik hoor ze
trekken aan hun deken tot de
nachtmerrie is geweken. Ik hoor het
zuchtend ademen van mannen oud en grijs die zich stil
toebereiden voor de grote reis. Zij zagen recht
en onrecht gaan en komen nu zullen ze in
onvergankelijke eeuwigheid wonen. Nacht. Stilte. Alleen stappen
en een roep van bewakers. Hoor je het
beven, barsten en kraken in dit
zwijgende huis, nu honderden
gloeiende harten ontwaken? Geen stem heeft
het koor maar ik neig
mijn oor: 'wij vaders en
zonen waar wij ook
wonen wij zwakken en
sterken waar wij ook
werken, wij armen en
rijken in ongeluk
gelijken wij slechten en
besten uit alle
gewesten, wij mannen met
wonden getuigen van
wie de dood vonden, weerspannigen
en belaagden, onschuldigen en
aangeklaagden, door
eenzaamheid geplaagden. Broeder, wij
zoeken, wij roepen je, broeder hoor je
mij? Twaalf koude
magere slagen van de torenklok wekken mij. Geen klank of
warmte daarin bedekken mij. Boos blaffende
honden om middernacht verschrikken
mij. Armzalig
klokgelui scheidt een
armoedig gisteren van een arm
heden. Wat kan het
betekenen, dat dagen op
elkaar volgen, die voor niets
nieuws, niets beters zorgen, dan snel te
wijken voor morgen? Ik wil het
keerpunt der tijden zien, als de tekenen
lichtend aan de nachtelijke hemel staan, over de
volkeren nieuwe klokken slaan en onafgebroken
luiden. Ik wacht op een
middernacht die met
verschrikking en stralende pracht de slechten de
angst laat vergaan en de goeden in
vreugde laat bestaan. Booswicht, kom in 't licht toon je
gezicht. Bedrog en
verraad, slechte daad, verzoening
geeft baat. Mensen merk heilig en sterk is het gericht
aan 't werk. Juicht en zegt trouw en recht nieuwe mensen
voorzegd. Hemel geef
vrede, verzoen al het
wrede, op aarde
beneden. Aarde gedij, mens word vrij wees vrij. Ik heb mij
plotseling opgericht als kreeg ik op
een zinkend schip land in zicht als ware er
iets te pakken, te grijpen, als zag ik
gouden vruchten rijpen. Maar waar ik
ook kijk of pak of gris om mij is
ondoordringbare duisternis. Ik verzink in
peinzende gedachten verdiep mij in
de diepte van het duister. Nacht, vol
kwaad en boze krachten, zeg me je naam,
ik luister. Waarom, hoe
lang nog tart je ons geduld? Diep en lang
zwijgen. Dan hoor ik de
nacht zich tot mij neigen: Ik ben niet
duister, duister is alleen de schuld. De schuld! Ik
hoor een beven en hijgen ik hoor
gemompel en geweeklaag oprijzen. Ik hoor woede
en misbaar talloze stemmen
door elkaar vormen een
geluidloos koor dat opstijgt
naar Gods oor. "Door
mensen gepijnigd en opgejaagd weerloos
gemaakt en aangeklaagd, al moeten we
zware lasten dragen, toch zijn wij
het die aanklagen. Wij klagen hen
aan die ons tot zonde porden die ons
medeschuldig lieten worden. Zij maakten ons
van het onrecht getuige om
medeschuldigen voor hen te laten buigen. Veel kwaad
sloegen onze ogen gade zo werden wij
met schuld beladen. Toen stopten ze
onze monden dicht en maakten het
zwijgen tot onze plicht. Wij leerden al
snel hun hielen te likken en openlijk
onrecht zomaar te slikken. Werd weerloze
mensen geweld aangedaan dan bleef ons
oog koud, het liet geen traan. De brandende
vragen, die het hart ons gebood, noemen wij
niet, we zwegen ze dood. We beteugelden
ons vurig bloed en doofden de
innerlijke gloed. Al wat mensen
ooit heilig had verbonden, hebben wij
verscheurd en geschonden. Verraden waren
vriendschap en trouw bespottelijk
tranen en berouw. Wij zonen uit
vrome geslachten, die vochten
voor recht en ware gedachten verachten nu
God en de mensen. Wat meer kan de
hel zich wensen? Maar ook al
zijn wij van vrijheid en eer beroofd, voor mensen
heffen wij trots het hoofd, ondanks alle
kwaadsprekerij, voor mensen
spreken wij ons vrij. Rustig kunnen
we voor hen staan wij worden
beklaagd? Wij klagen aan! Maar voor u,
voor wie geen geheimen bestaan, kunnen wij
slechts als zondaars staan. Wij zijn bang
om te lijden, arm aan daden, zo hebben we u
bij de mensen verraden. We zagen de
leugen de kop opsteken maar zijn de
waarheid niet waard gebleken. We zagen
broeders in grote nood maar waren bang
voor de eigen dood. We hebben de
weg tot u gevonden door het
belijden van onze zonden. Heer, in de
onrust van deze tijden wil ons in
alles begeleiden. Laat ons na
zoveel schuldig falen een nieuwe dag
mogen binnen halen. Maak, zover ons
oog kan gaan met uw woord
voor ons vrij baan. Geef ons rust
en veel geduld tot u vergeeft
van alle schuld. Dat wij ons in
stilte voorbereiden op uw roep in
nieuwe tijden. tot u stillegt
storm en vloed en met uw wil
wonderen doet. Broeder, tot de
nacht voorbij is, bid voor mij! Het eerste
ochtendgloren sluipt mijn venster binnen bleek en grauw.
Een zuchtje
wind strijkt langs mijn voorhoofd zomers lauw. Zomerse dag,
mooie zomerse dag! was het enige dat ik zei. Zomerse dag,
wat breng je mij? Buiten hoor ik
iemand haastig, ingehouden gaan in mijn buurt
blijft hij plotseling staan. Ik word koud en
heet, ik weet het, ja
ik weet... Een snijdende
koude stem leest iets voor, heel zacht Houd je goed,
broeder, het is nu gauw volbracht. Ik hoor je
stappen, moedig, ongebogen. Niet dit
moment, maar de toekomst heb je voor ogen. Ik ga met je
mee, broeder, daarheen en hoor je
laatste woorden: Broeder, als de
zon ondergaat voor mij, leef dan in
plaats van mij! Uitgestrekt lig
ik op mijn brits te staren naar
de grijze wand. Buiten trekt
een zomerse morgen, die de mijne
nog niet is zingend door
het land. Broeder, we
houden stand tot na een
lange nacht onze dag
aanbreekt. Juni 1944 Tot U, God,
roep ik in de vroege morgen help mij te
bidden en mijn
gedachten te richten op U, ik kan het niet
alleen. In mij is
duisternis maar bij U is
licht. Ik ben eenzaam,
maar Gij verlaat mij niet ik ben
bevreesd, maar bij U is hulp ik ben
onrustig, maar bij U is vrede in mijn hart is
bitterheid, maar bij U is geduld ik begrijp U
wegen niet, maar Gij kent mijn weg. Vader in de
hemel, ik prijs U en
ik dank U voor de nieuwe dag ik prijs U en
ik dank U voor al Uw goedheid en trouw, die
ik in mijn leven ervaren heb. Gij hebt mij
veel goeds gegeven, laat mij nu ook
wat zwaar is uit Uw hand
aanvaarden. Gij zult mij
niet meer opleggen dan ik kan
dragen. Gij doet alles
ten goede keren voor Uw
kinderen. Heer Jezus
Christus, Gij leefde in
armoe en ellende gevangen en
verlaten zoals ik. Gij kent alle
nood van de mensen. Gij blijft bij
mij ook als niemand
naast mij staat. Gij vergeet mij
niet, Gij zoekt mij, Gij wilt dat ik
U zie en mij tot U
wend. Heer, ik hoor
roep en volg U, help mij ! Heilige Geest, geef mij het
geloof dat mij bevrijdt van
vertwijfeling, ziekelijk verlangen en zonde, geef mij liefde
tot God en de mensen, een liefde die
alle haat en bitterheid uitbant. Geef mij de
hoop, die mij bevrijdt van vrees en
moedeloosheid. Heilige,
barmhartige God, mijn Schepper
en mijn Heiland mijn Rechter en
mijn Verlosser Gij kent mij en
alles wat ik doe Gij haat en
straft het kwaad in deze wereld en in
gene, zonder aanzien des persoons. Gij vergeeft
ons onze zonden, als wij het U
oprecht vragen. Gij hebt het
goede lief en beloont het op deze aarde
met een getroost geweten en in de
komende wereld met de kroon
van gerechtigheid. Voor U staand
denk ik aan al de mijnen, aan mijn
medegevangenen aan allen, die in dit huis
hun zware dienst verrichten. Heer, erbarm U! Schenk mij de
vrijheid terug en laat mij nu
zo leven, dat ik het kan
verantwoorden tegen over U en
de mensen. Heer, wat deze
dag ook brengt,- Uw Naam zij
geprezen! Amen. 'Had God mij
niet bijgestaan had Zijn
aangezicht mij niet geleid, ik zou van
angst al zijn vergaan. Alle dingen
hebben tijd Maar Gods
liefde eeuwigheid'. Voor Paul
Gerhardt Heer, mijn God,
ik dank U dat Gij deze
dag ten einde hebt doen gaan, ik dank U, dat
Gij mijn lichaam en ziel tot rust laat
komen. Uw hand rustte
op mij, Gij hebt mij
beschermd en bewaard. Vergeef mij
mijn kleingelovigheid en al het
onrecht van deze dag en help mij,
dat ik allen vergeef, die mij onrecht
hebben aangedaan. Laat mij in
vrede slapen onder Uw
bescherming en bewaar mij
voor de aanvechtingen van de
duisternis. Ik beveel U aan
wie ik lief heb, dit huis, mijn
lichaam en mijn ziel. God, Uw heilige
naam zij geprezen. Amen. 'De dagen
zeggen tot elkaar mijn leven is
een reizen naar de grote
eeuwigheid. Eeuwigheid met
al Uw pracht geef dat mijn
hart al op U wacht, ik hoor niet thuis in deze tijd'. Heer, God, ik ben in grote
nood geraakt. Mijn zorgen
dreigen mij te verstikken ik zie geen
uitweg meer. God, wees
genadig en help mij. Geef kracht,
dat ik kan dragen wat gij zendt. Laat de vrees
geen macht hebben over mij, zorg als een
vader voor de mijnen voor vrouw en
kinderen. Barmhartige
God, vergeef mij alles, waarin ik
zondigde tegen U en de mensen. Ik vertrouw op
Uw genade en geef mijn leven helemaal over
in Uw hand. Doe met mij
naar Uw wil en zoals het
beste is voor mij. In leven en
sterven ben ik bij U en Gij zijt bij
mij, mijn God. Heer, ik wacht
op Uw heil en op Uw rijk. Amen. 'In alles, wat
er mogen komen sterk van
geest, bevreesd, zal een
christen zich steeds tonen. Mocht de dood
hem willen pakken, hij houd zich
goed, en vol moed, hij zal niet
verzwakken. Geen dood kan
ons meer doden, hij geneest,
onze geest van talloos
vele noden hij sluit de
deur van bitter lijden, maakt ruim baan
om te gaan naar het
hemelse verblijden'. Je bent gegaan,
geliefd geluk, geliefde zware pijn, hoe noem ik je?
Mijn nood, mijn leven, zaligheid, een deel van
mij, mijn hart, - verleden tijd? De deur is in
het slot gevallen, ik hoor je stap
verdwijnen, sterven. Wat rest mij?
Vreugde, kwelling of verlangen? Ik weet slechts
dit: je bent gegaan - en alles is voorbij. Voel je, hoe ik
naar je grijp? Hoe ik me aan
je vastklamp dat het je pijn
moet doen? Hoe ik je
wonden open rijt, dat je bloed
vloeit alleen om zeker
te zijn dat je dicht bij blijft, mijn lijfelijk,
aards, vol leven? Begrijp je, dat
ik nu verschrikkelijk verlang naar zelf pijn
lijden, dat ik mijn
eigen bloed wil zien alleen om alles
niet te laten wegglijden in het
verleden? Leven, wat heb
je me aangedaan? Waarom ben je
gekomen? Waarom ging je weer? Verleden, als
je mij ontloopt - je blijft toch
mijn verleden, mijn? Zoals de zon
boven de zee steeds sneller zakt, alsof het
duister haar omlaag trekt zo zakt
onophoudelijk het beeld van
jou in de zee van het verleden, de golven
begraven het. Zoals een waas
van warme adem oplost in de
koude morgenlucht, zo vervluchtigt
het beeld van jou, ik weet je
gezicht niet meer, je handen, je gestalte. Een glimlach,
een blik, een groet, ze schijnen,
maar vallen uiteen, lossen op zonder troost,
zonder nabijheid verbrokkeld en
enkel verleden. Ik zou je geur
willen inademen opzuigen, erin
wonen - zoals zware
bloesems op een hete zomerdag bijen
uitnodigen die zich
bedwelmen, zoals
nachtvlinders dronken worden van de liguster maar een ruwe
windvlaag verstoort geur en bloesems, zo sta ik
verdwaasd bij mijn
ontglipt verleden. Het is alsof er
met vurige tangen stukken uit
mijn lichaam gereten worden nu jij, mijn
verleden leven wegrent. Drift en toorn
razen door mij heen, wilde nutteloze
vragen roep ik in de leegte. Waarom? Waarom?
zeg ik steeds. Waarom kunnen
mij zintuigen je niet vasthouden verlopen,
verleden leven? Ik wil blijven
denken tot ik vind wat
ik verloren heb. Maar ik voel,
dat alles boven mij, naast mij, onder mij raadselachtig
en onbewogen glimlacht om mijn zwoegen
zonder hoop, wind vangen - verleden
terugveroveren. Oog en ziel
worden kwaadaardig. Ik haat wat ik
zie, ik haat wat in
mij woelt, ik haat wat
leeft en mooi is - smartengeld
voor het verlorene. Mijn leven wil
ik, ik eis mijn leven terug mijn verleden.
Jou. Jou - een traan
welt in mijn oog. Zou ik onder de
sluier van tranen jou, helemaal, kunnen
terugvinden? Maar ik wil
niet huilen. Tranen helpen
slechts de sterken, zwakken worden
er ziek van. Moe bereik ik
de avond, het bed is mij
welkom, het belooft mij
vergetelheid voor wat ik
niet bezitten kan. Nacht, wis uit
wat scheiding brengt, schenk mij
vergetelheid, wees mij
barmhartig, nacht, doe je milde plicht, ik vertrouw me
aan jou toe. Maar de nacht
is wijs en machtig, wijzer dan ik
en machtiger dan de dag. Wat geen aardse
kracht vermag, waar gedachten
en zintuigen, toorn en tranen moeten wijken, de nacht stort
het in volheid over mij uit. Niet belaagd
door de vijand tijd zuiver, vrij en
totaal brengt de droom
jou bij me, jij verleden,
jij mijn leven, jij dag van
gisteren, uur van gisteren. In je nabijheid
ontwaak ik, midden in de
diepe nacht en schrik, ben je weer
weg? zoek ik je dan altijd vergeefs, mijn verleden? Ik bid met
uitgestrekte handen, het nieuws komt
onverwacht, verleden wordt
je teruggegeven als kloppend
hart van je leven, als je dank en
berouw betracht. Grijp Gods
goedheid en vergeving in het verleden, bid, dat God je
vasthoudt, morgen en heden. Juni 1944 Geluk en
ongeluk treffen ons
plotseling en bij verrassing en lijken in
het begin bijna sprekend op elkaar zoals hitte en
kou bij plotseling aanraken. Als meteoren
geslingerd uit bovenaardse verten trekken ze een
dreigende lichtende baan over onze
hoofden. Getroffenen
staan als versteend bij de puinhopen van hun alledaags, glansloos bestaan. Groot en
verheven, vernietigend, overweldigend houden geluk en
ongeluk, gevraagd of ongevraagd zegevierend hun
intocht bij de verbijsterde mensen. Ze omkleden en
tooien de getroffenen met ernst en
gewijde sfeer. Geluk is vol
huivering, ongeluk vol zoetheid. Ongescheiden
lijken ze beide uit het Eeuwige
voort te komen. Groot en
verschrikkelijk beide. Mensen komen
van heinde en ver, kijken en staren half jaloers,
half huiverend naar het
ijzingwekkende gebeuren, waar het
bovenaardse tegelijk
zegenend en vernietigend een verwarrend,
onontwarbaar aards
schouwspel opvoert. Wat is geluk?
Wat ongeluk? De tijd zal hen
scheiden. Als het
onvoorstelbaar opwindende plotselinge
gebeuren verandert in
vermoeiend voortdurende druk, als de langzaam
voortglijdende uren van de dag pas de ware
gedaante van het ongeluk onthullen dan wenden de
meesten zich
teleurgesteld en verveeld af. Ze hebben
genoeg van de eentonigheid, het ongeluk is
oud geworden. Dat is het uur
van de trouw, het uur van de
moeder en de geliefde het uur van de
vriend en de broer. Trouw zet elk
ongeluk in het licht, omhult het
zacht met milde bovenaardse glans. Wie ben ik? Ze
zeggen mij vaak dat ik uit mijn
cel treed gelaten,
opgewekt, vast als een
hereboer uit zijn slot. Wie ben ik? Ze
zeggen mij vaak dat ik met mijn
bewakers spreek vrij,
vriendelijk, helder als gaf ik de
bevelen. Wie ben ik? Ze
zeggen mij ook dat ik de dagen
van het ongeluk draag gelijkmoedig,
glimlachend, trots als iemand,
gewend te winnen. Ben ik dat
werkelijk wat anderen van
mij zeggen? Of ben ik
slechts wat ik weet van
mijzelf? Onrustig,
verlangend, ziek als een vogel
in een kooi, smachtend naar
levensadem, alsof iemand
mijn keel wurgt hongerend naar
kleuren, bloemen, naar
vogelstemmen dorstend naar
goede woorden naar menselijke
nabijheid bevend van
toorn over willekeur en de minste
krenking, opgejaagd door
wachten op grote dingen, machteloos
bezorgd om vrienden eindeloos ver, te moe en te
leeg om te bidden, denken werken mat en bereid van alles
afscheid te nemen? Wie ben ik?
Deze of gene? Ben ik dan
vandaag deze en morgen een
ander? Ben ik beiden
tegelijk Voor mensen een
huichelaar en voor mijzelf een
verachtelijk klagende slappeling? Of lijkt wat in
mij nog rest een verslagen
leger dat wanordelijk
wijkt bij een reeds
gewonnen slag? Wie ben ik?
Eenzaam vragen drijft de spot met mij Wie ik ook ben,
Gij kent mij U behoor ik
toe, o God! Juni 1944 |
.JPG)